Γιώργος Κορδώνιας – Ψυχολόγος – Ψυχοσεξολόγος
Το άγχος δεν είναι από μόνο του πρόβλημα
Λίγο πριν από μια εξέταση, μια δύσκολη συζήτηση ή ένα αποτέλεσμα που περιμένουμε, οι περισσότεροι νιώθουμε κάποιο άγχος. Το ότι εμφανίζεται άγχος σε τέτοιες καταστάσεις δεν δείχνει από μόνο του ότι κάτι πάει στραβά.¹
Σε αρκετές περιστάσεις, το άγχος μπορεί να λειτουργεί σαν ένα είδος συναγερμού: τραβά την προσοχή μας σε κάτι αβέβαιο, απαιτητικό ή σημαντικό και μπορεί να μας κινητοποιήσει να προσέξουμε ή να προετοιμαστούμε.² Μερικές φορές, όμως, αυτή η αντίδραση γίνεται δυσανάλογη σε σχέση με την περίσταση ή αρχίζει να επιμένει.
Κάτι ακόμη αξίζει να ειπωθεί από την αρχή: το φυσιολογικό άγχος δεν είναι απαραίτητα ήπιο. Ακόμη και πολύ έντονο ή δυσάρεστο άγχος μπορεί να είναι κατανοητό μέσα σε ένα ιδιαίτερα στρεσογόνο πλαίσιο.³ Γι’ αυτό η ένταση, από μόνη της, δεν αρκεί για να μας πει αν το άγχος έχει γίνει πρόβλημα.
Τι εννοούμε όταν λέμε «άγχος»;
Το άγχος έχει συνήθως να κάνει με την προσμονή: με την αίσθηση ότι κάτι μπορεί να συμβεί, να πάει στραβά ή να μας ξεπεράσει.²,⁴ Σε γενικές γραμμές, ο φόβος συνδέεται περισσότερο με μια άμεση απειλή, ενώ το άγχος συχνά με την προσμονή μιας πιθανής απειλής χωρίς τα δύο να χωρίζονται πάντα καθαρά.³,⁴
Το άγχος δεν μένει μόνο στο μυαλό. Μπορεί να φανεί στις σκέψεις, όταν η ανησυχία επανέρχεται ή δυσκολευόμαστε να συγκεντρωθούμε. Μπορεί να φανεί στο σώμα, με ένταση, ταχυπαλμία, εφίδρωση, τρέμουλο, ενόχληση στο στομάχι ή δυσκολία στον ύπνο. Και μπορεί να φανεί στη συμπεριφορά, για παράδειγμα όταν αρχίζουμε να αποφεύγουμε πράγματα που μας αγχώνουν.¹,⁵
Η παρουσία ενός από αυτά τα σημάδια δεν αρκεί, από μόνη της, για να συμπεράνουμε ότι υπάρχει αγχώδης διαταραχή. Η συνολική εικόνα έχει μεγαλύτερη σημασία.³,⁵
Πότε το άγχος χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Η διαφορά ανάμεσα στο φυσιολογικό άγχος και σε ένα άγχος που χρειάζεται περισσότερη προσοχή δεν κρίνεται από ένα μόνο σημάδι. Χρειάζεται να δούμε το πλαίσιο, αν το άγχος ταιριάζει σε αυτό που συμβαίνει, το πόσο επιμένει, τη δυσφορία που προκαλεί, την αποφυγή και το πόσο επηρεάζει την καθημερινή ζωή.³,⁴,⁶
Ένα πρώτο ερώτημα είναι αν το άγχος ταιριάζει στην κατάσταση. Είναι αναμενόμενο να αγχωθεί κανείς πριν από μια σημαντική συνέντευξη για δουλειά. Είναι διαφορετικό όταν η αντίδραση φαίνεται δυσανάλογη σε σχέση με όσα συμβαίνουν ή παραμένει για μεγάλο διάστημα.³
Έπειτα, έχει σημασία τι αντίκτυπο έχει. Σε βαραίνει πολύ; Σε κάνει να αποφεύγεις πράγματα που θέλεις ή χρειάζεται να κάνεις; Επηρεάζει τη δουλειά, τις σχέσεις ή άλλες πλευρές της καθημερινότητάς σου;³,⁶
Η συνολική εικόνα έχει μεγαλύτερη σημασία από έναν μόνο δείκτη. Σε μια κλινική αξιολόγηση εξετάζονται μαζί η ένταση και η διάρκεια των συμπτωμάτων, η δυσφορία που προκαλούν και ο αντίκτυπός τους στην καθημερινή λειτουργία.³,⁶ Τα ερωτήματα αυτά μπορούν να βοηθήσουν να δεις πιο καθαρά τι συμβαίνει και να λειτουργήσουν ως σημεία προσανατολισμού, όχι ως διαγνωστικό τεστ.
Πέντε σημεία που βοηθούν να δούμε τη συνολική εικόνα του άγχους: το πλαίσιο, την επιμονή, τη δυσφορία, την αποφυγή και τον αντίκτυπο στην καθημερινή ζωή. Τα σημεία αυτά λειτουργούν ως προσανατολισμός και όχι ως διαγνωστικό τεστ.
Η ένταση δεν είναι όλη η εικόνα
Πολύ έντονο άγχος μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε καταστάσεις που είναι κατανοητό να μας αγχώνουν: μια κρίσιμη εξέταση, μια δύσκολη κουβέντα με έναν δικό μας άνθρωπο ή η οδήγηση σε δύσκολες συνθήκες. Το σώμα μπορεί να αντιδρά έντονα και η εμπειρία να είναι πραγματικά δυσάρεστη. Αυτό, από μόνο του, δεν δείχνει ότι υπάρχει αγχώδης διαταραχή.²,³
Η ένταση έχει σημασία. Εξίσου σημαντικό, όμως, είναι τι κάνει το άγχος στη ζωή σου. Η βαρύτητα των συμπτωμάτων και η επίπτωση στη λειτουργικότητα συνδέονται, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα και δεν κινούνται πάντα μαζί.⁵,⁷ Ένα πολύ έντονο άγχος που συνδέεται με μια συγκεκριμένη περίσταση μπορεί να έχει διαφορετικό αντίκτυπο από ένα λιγότερο «θορυβώδες» άγχος που επιμένει και αρχίζει να βαραίνει την καθημερινότητα.³,⁵,⁷
Και το αντίστροφο έχει σημασία: το ότι κάποιος εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις του δεν κάνει τη δυσφορία του ασήμαντη. Η δυσφορία και το πόσο επηρεάζεται η καθημερινή λειτουργία είναι σχετικές αλλά διαφορετικές πλευρές της συνολικής εικόνας.³,⁵
Η ένταση του άγχους έχει σημασία, αλλά δεν είναι ο μόνος δείκτης. Εξίσου σημαντικό είναι το πλαίσιο και το πόσο επηρεάζεται η καθημερινή λειτουργία.
Όταν το άγχος αρχίζει να στενεύει τη ζωή
Ένα πρακτικό ερώτημα είναι: τι αρχίζει να σου στερεί το άγχος; Μπορεί να επηρεάζει τη συγκέντρωση στη δουλειά ή στο διάβασμα, τις συναντήσεις με φίλους, μια σχέση ή δραστηριότητες που έχουν σημασία για σένα.¹,⁴
Αξίζει επίσης να προσέξεις αν το άγχος αρχίζει να σε οδηγεί συστηματικά σε αποφυγή πραγμάτων που θέλεις ή χρειάζεται να κάνεις.¹,⁴ Σκέψου, για παράδειγμα, κάποιον που αρχίζει να αποφεύγει να βγαίνει για καφέ με φίλους επειδή αγχώνεται έντονα. Αν αργότερα η αποφυγή εμφανίζεται και σε άλλες κοινωνικές δραστηριότητες ή στις υποχρεώσεις της δουλειάς, το σημαντικό είναι ότι η καθημερινότητά του γίνεται σταδιακά πιο περιορισμένη.
Όλοι αποφεύγουμε κάποια πράγματα κάποιες φορές. Η αποφυγή από μόνη της δεν αρκεί για να μιλήσουμε για διαταραχή. Αξίζει όμως περισσότερη προσοχή όταν γίνεται συστηματική και αρχίζει να αφήνει έξω δραστηριότητες, σχέσεις ή υποχρεώσεις που έχουν σημασία.¹,³,⁴
Πότε αξίζει μια επαγγελματική αξιολόγηση;
Αν το άγχος επιμένει, σου προκαλεί σημαντική δυσφορία ή αρχίζει να περιορίζει ουσιαστικά την καθημερινότητά σου, μια επαγγελματική αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει να καταλάβεις καλύτερα τι συμβαίνει.¹,³,⁶
Μια επαγγελματική αξιολόγηση είναι πρώτα απ’ όλα μια διαδικασία κατανόησης. Μαζί με έναν ειδικό εξετάζεις το πλαίσιο στο οποίο εμφανίζεται το άγχος, το πώς το βιώνεις και τον αντίκτυπό του στη ζωή σου. Μπορείς να ζητήσεις αυτή τη βοήθεια όταν χρειάζεσαι περισσότερη σαφήνεια για το τι συμβαίνει και πόσο σε επηρεάζει.
Το ερώτημα που αξίζει να κρατήσεις
Πιο χρήσιμο είναι να κοιτάξεις τη συνολική εικόνα: σε ποιο πλαίσιο εμφανίζεται το άγχος, πόσο επιμένει, πόσο σε βαραίνει και αν αρχίζει να περιορίζει τη ζωή σου. Όταν αυτές οι επιπτώσεις γίνονται σημαντικές, μια πιο προσεκτική διερεύνηση μπορεί να βοηθήσει να καταλάβεις καλύτερα τι συμβαίνει και τι χρειάζεσαι.
Σχετικό βίντεο: 8 τρόποι μείωσης του άγχους
Πηγές
World Health Organization. (2025, September 8). Anxiety disorders. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/anxiety-disorders
Kenwood, M. M., Kalin, N. H., & Barbas, H. (2022). The prefrontal cortex, pathological anxiety, and anxiety disorders. Neuropsychopharmacology, 47(1), 260–275. https://doi.org/10.1038/s41386-021-01109-z
World Health Organization. (2024). Clinical descriptions and diagnostic requirements for ICD-11 mental, behavioural and neurodevelopmental disorders. https://www.who.int/publications/i/item/9789240077263
Penninx, B. W. J. H., Pine, D. S., Holmes, E. A., & Reif, A. (2021). Anxiety disorders. The Lancet, 397(10277), 914–927. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)00359-7
Stein, D. J., Craske, M. G., Rothbaum, B. O., Chamberlain, S. R., Fineberg, N. A., Choi, K. W., de Jonge, P., Baldwin, D. S., & Maj, M. (2021). The clinical characterization of the adult patient with an anxiety or related disorder aimed at personalization of management. World Psychiatry, 20(3), 336–356. https://doi.org/10.1002/wps.20919
National Institute for Health and Care Excellence. (2011). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: Management (Clinical guideline CG113). https://www.nice.org.uk/guidance/cg113/chapter/Recommendations
McKnight, P. E., Monfort, S. S., Kashdan, T. B., Blalock, D. V., & Calton, J. M. (2016). Anxiety symptoms and functional impairment: A systematic review of the correlation between the two measures. Clinical Psychology Review, 45, 115–130. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2015.10.005
Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική ή ψυχοσεξουαλική αξιολόγηση.
