Γιώργος Κορδώνιας – Ψυχολόγος – Ψυχοσεξολόγος
Τι εννοούμε όταν λέμε «φυσιολογικό»;
Οι Elaine Hatfield, Richard Rapson και Jeanette Purvis, στο βιβλίο τους What's Next in Love and Sex, περιγράφουν κάτι που συναντούσαν στη διδασκαλία τους. Οι φοιτητές τους ρωτούσαν «πόσο συχνά;», «πόσοι το κάνουν;», «είναι συνηθισμένο να…;». Πίσω από αυτές τις πρακτικές ερωτήσεις οι συγγραφείς αναγνωρίζουν και μια πιο προσωπική: «Είμαι φυσιολογικός; Είμαι φυσιολογική;». Όπως σημειώνουν, η γενική απάντηση «δεν υπάρχει φυσιολογικό» τους βοηθούσε ελάχιστα. Η πραγματική ερώτηση έμενε αναπάντητη.
Αξίζει λοιπόν μια πιο προσεκτική απάντηση. Η λέξη «φυσιολογικό» κουβαλά συνήθως περισσότερα από ένα νοήματα. Όταν τη χρησιμοποιούμε για τη σεξουαλικότητα, μπορεί να ρωτάμε:
αν κάτι είναι συχνό, δηλαδή αν το κάνουν ή το νιώθουν πολλοί άνθρωποι·
αν είναι αναμενόμενο, δηλαδή αν ταιριάζει με όσα θεωρούνται σωστά στην οικογένεια, στην παρέα, στην κουλτούρα ή στη θρησκευτική παράδοση όπου μεγαλώσαμε·
αν είναι κάτι που χρειάζεται προσοχή, δηλαδή αν συνοδεύεται από πόνο, έντονη δυσφορία ή μια δυσκολία που επηρεάζει τη ζωή μας.
Δεν πρόκειται για επίσημη κατηγοριοποίηση, αλλά για έναν απλό τρόπο να δούμε τι ακριβώς ρωτάμε. Και τα τρία ερωτήματα είναι θεμιτά, όμως είναι διαφορετικά. Κάτι μπορεί να είναι σπάνιο και ταυτόχρονα να ταιριάζει απόλυτα σε έναν άνθρωπο. Κάτι άλλο μπορεί να είναι πολύ συνηθισμένο και παρ' όλα αυτά να του προκαλεί δυσφορία.
Η ερώτηση «είναι φυσιολογικό;» μπορεί να αφορά τη συχνότητα, τις κοινωνικές προσδοκίες ή μια προσωπική δυσκολία. Πρόκειται για διαφορετικά ερωτήματα, όχι για διαγνωστικές κατηγορίες.
Η ίδια η ιδέα της «σεξουαλικής κανονικότητας» έχει και τη δική της ιστορία. Φιλοσοφικές αναλύσεις υπενθυμίζουν ότι κατά καιρούς χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο για να περιγράψει τι κάνουν οι άνθρωποι, αλλά και για να τους κατατάξει σε «σωστούς» και «λάθος» και να αποκλείσει όσους δεν ταίριαζαν.¹ Μια λέξη που ακούγεται απλώς περιγραφική μπορεί, με άλλα λόγια, να κουβαλά και μια κρίση.
Το συνηθισμένο περιγράφει, δεν υποδεικνύει τι «πρέπει»
Οι έρευνες για τη σεξουαλική συμπεριφορά μάς δίνουν μια εικόνα για όσα αναφέρουν συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Τα αποτελέσματά τους εξαρτώνται από το ποιοι ρωτήθηκαν, πώς διατυπώθηκαν οι ερωτήσεις, τι θεωρήθηκε «σεξ» και πότε έγινε η έρευνα.² Γι' αυτό ένας μέσος όρος περιγράφει ένα δείγμα. Δεν είναι οδηγία για το πώς πρέπει να ζει ένας άνθρωπος ή ένα ζευγάρι.
Ας πάρουμε ένα φανταστικό παράδειγμα. Κάποιος διαβάζει στο διαδίκτυο ότι «το μέσο ζευγάρι» κάνει σεξ με μια ορισμένη συχνότητα και αμέσως συγκρίνει τη δική του σχέση. Ακόμη κι αν ο αριθμός προερχόταν από μια προσεκτική έρευνα, θα απαντούσε στο ερώτημα «τι ανέφεραν οι άνθρωποι που ρωτήθηκαν;». Το ερώτημα «τι ταιριάζει σε εμάς;» θα έμενε ανοιχτό.
Η ίδια λογική ισχύει και πιο γενικά. Το ότι κάτι είναι συχνό δεν το κάνει αυτόματα υγιές, επιθυμητό για εμάς ή ηθικά σωστό. Και το ότι κάτι είναι λιγότερο συνηθισμένο δεν το κάνει από μόνο του πρόβλημα. Κάθε ένα από αυτά τα ερωτήματα χρειάζεται τα δικά του κριτήρια.
Πώς οι σεξουαλικές προσδοκίες γίνονται άτυπα «πρέπει»;
Το τι θεωρείται «φυσιολογικό» το συνδέουμε και με όσα ακούμε και βλέπουμε γύρω μας: από την οικογένεια, την παρέα, τις ταινίες, τη θρησκευτική ή πολιτισμική παράδοση, τις κουβέντες για το «πώς γίνονται αυτά». Και αυτό που θεωρείται αναμενόμενη σεξουαλική συμπεριφορά διαφέρει ανάμεσα σε πολιτισμούς, ιστορικές περιόδους και θρησκευτικές παραδόσεις.³
Οι πολιτισμικές και θρησκευτικές αξίες δεν είναι από μόνες τους κάτι παθολογικό. Εκείνο που έχει σημασία είναι πώς τις βιώνει ο καθένας και αν αισθάνεται ότι τις επιλέγει.⁴
Εδώ βοηθά μια απλή διάκριση: «αυτό θέλω» και «αυτό νομίζω ότι οφείλω να θέλω». Τα δύο μπορεί να συμπίπτουν. Άλλοτε όμως ένα άγραφο «πρέπει» παίρνει τη θέση μιας προσωπικής επιθυμίας, χωρίς να το καταλάβουμε. Δύο τέτοια «πρέπει» αξίζει να τα δούμε πιο προσεκτικά: αυτό για τη συχνότητα και αυτό για το πώς «πρέπει» να εξελίσσεται μια σεξουαλική επαφή.
Υπάρχει «σωστή» συχνότητα στο σεξ;
«Πόσες φορές την εβδομάδα είναι φυσιολογικό;» Είναι μια από τις πιο γνώριμες απορίες γύρω από το σεξ, και μια από τις πιο δελεαστικές, γιατί μοιάζει να απαντιέται με έναν αριθμό. Στην πράξη, ακόμη και στη βιβλιογραφία, τα όρια που προτείνουν διάφοροι συγγραφείς για το πότε η συχνότητα είναι «χαμηλή» διαφέρουν μεταξύ τους και δεν αποτελούν διαγνωστικά κριτήρια.⁵
Ένας αριθμός, εξάλλου, αφήνει απέξω όσα έχουν πραγματικά σημασία. Θέλουν και οι δύο αυτό που ζουν; Λείπει κάτι σε κάποιον; Υπάρχει πίεση ή άνεση; Η συχνότητα μπορεί να είναι θέμα συζήτησης σε μια σχέση, αλλά δεν είναι βαθμός που δείχνει πόσο «καλά» τα πάει κανείς.
Δεν υπάρχει υποχρεωτικό «σενάριο επιτυχίας» με μία κατάληξη
Ένα άλλο άγραφο «πρέπει» αφορά τη σειρά των πραγμάτων. Υπάρχει μια γνώριμη εικόνα: η επιθυμία εμφανίζεται αυθόρμητα, ακολουθεί η διείσδυση και ο οργασμός θεωρείται η αναμενόμενη κατάληξη. Αν κάτι από αυτά λείψει, η εμπειρία θεωρείται ότι «δεν πέτυχε». Η προσδοκία ότι η επιθυμία πρέπει πάντα να έρχεται αυθόρμητα, ότι το σεξ πρέπει να περιλαμβάνει διείσδυση και να καταλήγει σε οργασμό μπορεί όμως να αντιμετωπιστεί ως κοινωνικό «πρέπει», όχι ως αυτονόητος κανόνας.⁵,⁶
Η Kristina Gupta, για παράδειγμα, σε μια φιλοσοφική ανάλυση του τι είναι σεξουαλική πράξη, υποστηρίζει ότι η διείσδυση δεν χρειάζεται να έχει προνομιακή θέση στον ορισμό της.⁶ Αυτή η οπτική μάς βοηθά να δούμε ότι το συγκεκριμένο σενάριο είναι ένας τρόπος να αντιλαμβανόμαστε το σεξ, όχι ο μοναδικός.
Μια χρήσιμη εικόνα είναι η γραμμή τερματισμού. Όταν βλέπουμε μια σεξουαλική συνάντηση σαν αγώνα που κρίνεται μόνο από το αν «τερματίσαμε», ξεχνάμε να ρωτήσουμε πώς ήταν η ίδια η διαδρομή. Ο οργασμός μπορεί να έχει μεγάλη σημασία για κάποιον. Ένα συγκεκριμένο σωματικό γεγονός, ωστόσο, δεν μπορεί από μόνο του να βαθμολογήσει ολόκληρη την εμπειρία.
Διαφορετικές προτιμήσεις δεν κάνουν κάποιον «μη φυσιολογικό»
Οι άνθρωποι διαφέρουν πολύ στο τι επιθυμούν και πόσο συχνά, στον σεξουαλικό τους προσανατολισμό, στις μορφές σχέσεων που επιλέγουν και στις πρακτικές που τους ταιριάζουν. Μια προτίμηση ή μια συναινετική διαφορετικότητα δεν αποτελεί από μόνη της διαταραχή. Γι' αυτό και στην κλινική πράξη προτείνεται μια ανοιχτή, μη επικριτική στάση, που ρωτά αντί να υποθέτει.⁷ Αυτό δεν κάνει κάθε επιλογή αυτόματα καλή για όλους. Σημαίνει ότι η διαφορά, μόνη της, δεν αρκεί για να βγάλουμε ετυμηγορία.
Ας σκεφτούμε ένα φανταστικό ζευγάρι, τη Δανάη και τον Άρη. Η Δανάη θα ήθελε σεξ πιο συχνά και της αρέσει όταν προκύπτει απρογραμμάτιστα. Ο Άρης το θέλει λιγότερο συχνά και προτιμά να έχουν χρόνο, χωρίς βιασύνη. Κάποια στιγμή η κουβέντα τους παίρνει τη μορφή «ποιος από τους δυο μας δεν είναι φυσιολογικός;».
Το ερώτημα αυτό δύσκολα θα τους βοηθήσει, γιατί η διαφορά τους δεν αποφασίζει ποιος είναι «ελαττωματικός». Πιο χρήσιμο είναι να ρωτήσουν: τι θέλει ο καθένας; Σε τι συμπίπτουν; Τι σημαίνει για τον καθένα αυτό που του λείπει; Μια τέτοια διαφορά δεν λύνεται πάντα εύκολα, και δεν υπάρχει μία σωστή συνταγή για το πώς θα τη χειριστεί ένα ζευγάρι. Όταν όμως η κουβέντα περνά από την ετυμηγορία στην περιγραφή, μιλούν πια για το ίδιο πράγμα: για δύο ανθρώπους που θέλουν διαφορετικά πράγματα, όχι για έναν «σωστό» και έναν «λάθος».
Η Hannah Witton, σε ένα επεισόδιο του podcast της Doing It για τη συναίνεση, χρησιμοποίησε μια καθημερινή εικόνα: την πρόσκληση για καφέ. Σε μια πραγματική πρόσκληση, το «όχι», το «όχι τώρα» ή το «πάμε καλύτερα μια βόλτα» είναι όλες αποδεκτές απαντήσεις. Ένα «πρέπει» δεν αφήνει αυτόν τον χώρο.
Οι προσεγγίσεις που στηρίζονται στα σεξουαλικά δικαιώματα αντιμετωπίζουν την αυτονομία και τη σεξουαλική ευεξία ως αξίες. Από αυτή την ηθική οπτική, το κρίσιμο όριο δεν είναι αν κάτι συμφωνεί με έναν κοινωνικό κανόνα, αλλά αν υπάρχει συναίνεση και αν προκαλείται βλάβη.⁸ Είναι ένα ηθικό κριτήριο, όχι διαγνωστικό.
Η σεξουαλική λειτουργία δεν είναι το ίδιο με την ικανοποίηση και την ευεξία
Όταν αναρωτιόμαστε αν το σεξ «πάει καλά», συχνά μπερδεύουμε τρία διαφορετικά πράγματα:
τη σεξουαλική λειτουργία: τι έκανε το σώμα, για παράδειγμα αν υπήρξε διέγερση ή οργασμός·
την ικανοποίηση: πώς αποτίμησε ο ίδιος ο άνθρωπος την εμπειρία·
τη σεξουαλική ευεξία: την ευρύτερη αίσθηση ότι η σεξουαλική του ζωή του ταιριάζει και έχει τη θέση που θέλει στη ζωή του.
Η σεξουαλική λειτουργία, η ικανοποίηση και η ευεξία αποτελούν διαφορετικές, αν και συνδεδεμένες, πλευρές της σεξουαλικής ζωής.⁵ Η σωματική ανταπόκριση μάς λέει τι συνέβη στο σώμα, ενώ η ικανοποίηση αφορά το πώς βίωσε και αποτίμησε ο άνθρωπος την εμπειρία. Μια σεξουαλική εμπειρία μπορεί να είναι ιδιαίτερα ικανοποιητική ακόμη κι όταν η σωματική ανταπόκριση διαφέρει από το αναμενόμενο. Αντίστοιχα, η επίτευξη ενός σωματικού στόχου από μόνη της δεν εγγυάται την ικανοποίηση.⁵
Τα ερωτηματολόγια που χρησιμοποιούνται στην έρευνα και στην κλινική πράξη προσφέρουν πληροφορίες για συγκεκριμένες πτυχές της σεξουαλικής ζωής. Η βαθμολογία τους χρειάζεται να ερμηνεύεται μέσα στο πλαίσιο του συγκεκριμένου ανθρώπου, αντί να αντιμετωπίζεται ως διάγνωση ή ως πρότυπο για το πώς οφείλει να είναι η σεξουαλική του ζωή.⁹
Αυτές οι διακρίσεις μας βοηθούν να αφήσουμε στην άκρη τα απόλυτα πρότυπα επιτυχίας και να δώσουμε περισσότερο χώρο στην προσωπική εμπειρία. Δίπλα στο «τι έγινε;» αξίζει να βάλουμε και το «πώς ήταν για μένα;».
Το διαφορετικό δεν ισοδυναμεί με διαταραχή
Για να κατανοήσουμε καλύτερα μια σεξουαλική δυσκολία, χρειάζεται να στρέψουμε την προσοχή μας στην εμπειρία του ίδιου του ανθρώπου: αν αισθάνεται δυσφορία, πώς επηρεάζεται η ζωή του και αν υπάρχει κάποια βλάβη. Αυτά τα στοιχεία μάς βοηθούν να σχηματίσουμε μια πιο ουσιαστική εικόνα από την απλή σύγκριση με όσα θεωρούνται «φυσιολογικά» από το περιβάλλον του.¹⁰
Η κοινωνική αποδοκιμασία, η ηθική σύγκρουση, η προσωπική δυσφορία και η πραγματική δυσκολία στην καθημερινή λειτουργία είναι διαφορετικά πράγματα, ακόμη κι αν μερικές φορές εμφανίζονται μαζί. Ένας άνθρωπος μπορεί, για παράδειγμα, να νιώθει «εκτός ελέγχου» ή «μη φυσιολογικός» επειδή κάτι που επιθυμεί έρχεται σε σύγκρουση με τις αξίες του ή επειδή φοβάται την κρίση των άλλων. Η εμπειρία αυτή είναι πραγματική και αξίζει προσοχή, χωρίς όμως να ταυτίζεται αυτόματα με κλινική απώλεια ελέγχου.¹¹ Για να ξεχωρίσει κανείς τι από τα δύο συμβαίνει, χρειάζεται προσεκτική και εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Η δυσφορία ενός συντρόφου αξίζει να ακουστεί και να ληφθεί υπόψη στη σχέση. Για να κατανοήσουμε, όμως, αν ο άλλος αντιμετωπίζει μια σεξουαλική δυσκολία με κλινική σημασία, χρειάζεται να εξετάσουμε και τη δική του εμπειρία, μέσα από μια ευρύτερη, εξατομικευμένη διερεύνηση.¹²
Εξίσου σημαντικό είναι να κατανοούμε τι βρίσκεται πίσω από την προσωπική δυσφορία. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζεται με κοινωνικές πιέσεις και προσδοκίες, ενώ σε άλλες με δυσκολίες που έχουν πραγματική κλινική σημασία και αξίζουν προσοχή και φροντίδα. Το ζητούμενο είναι να κατανοούμε τι βιώνει ο συγκεκριμένος άνθρωπος, αντί να τον κρίνουμε με βάση το πόσο διαφέρει από το συνηθισμένο.
Πότε μια γενική διαβεβαίωση δεν αρκεί;
Το «είναι φυσιολογικό» μπορεί να ανακουφίσει μια περιττή ανησυχία. Δεν πρέπει όμως να γίνεται τρόπος να προσπερνάμε κάτι που χρειάζεται προσοχή. Ο πόνος, μια σημαντική καινούργια αλλαγή στο σώμα, η έντονη δυσφορία ή η ανησυχία ότι κάτι προκαλεί βλάβη αξίζουν μια εξατομικευμένη ματιά, όσο συνηθισμένα κι αν φαίνονται.¹³
Μια ισορροπημένη προσέγγιση αναγνωρίζει τη σεξουαλική διαφορετικότητα, αντί να την αντιμετωπίζει αυτομάτως ως διαταραχή, όπως επισημαίνει και η κριτική στην ιατρικοποίηση της σεξουαλικότητας.¹⁴ Παράλληλα, αφήνει χώρο για μια ουσιαστική συζήτηση γύρω από τον πόνο, τη δυσφορία ή μια σημαντική αλλαγή, ακόμη κι όταν η πρώτη αντίδραση είναι ένα καθησυχαστικό «είναι φυσιολογικό».
Αντί για το «είμαι φυσιολογικός ή φυσιολογική;», μερικά πιο συγκεκριμένα ερωτήματα μπορεί να βοηθήσουν περισσότερο:
Με ποιο μέτρο κρίνω τον εαυτό μου: με αυτό που κάνουν οι πολλοί, με αυτό που περιμένουν οι άλλοι ή με αυτό που ζω εγώ;
Τι ακριβώς με απασχολεί σε αυτό που ζω;
Υπάρχει πόνος, κάποια σημαντική αλλαγή ή δυσφορία που θα ήθελα να δω πιο προσεκτικά;
Τι σημαίνει αυτή η εμπειρία για μένα ή για εμάς;
Δεν πρόκειται για τεστ αυτοαξιολόγησης. Είναι ένας τρόπος να γίνει η αρχική ερώτηση πιο συγκεκριμένη και πιο προσωπική. Αν κάποιο από αυτά τα ερωτήματα σε απασχολεί, μια συζήτηση με κατάλληλο επαγγελματία υγείας μπορεί να σε βοηθήσει να κατανοήσεις καλύτερα τι συμβαίνει.
Για να κατανοήσουμε καλύτερα τη σεξουαλική μας ζωή, αξίζει να κοιτάξουμε πέρα από αριθμούς, προκαθορισμένα βήματα και βαθμολογίες. Σημασία έχει πώς τη βιώνουμε, τι μας ταιριάζει και τι επιθυμούμε. Κι όταν κάτι μας πονά ή μας βαραίνει, αξίζει να του δώσουμε την προσοχή που του αναλογεί.
Πηγές
Dankel, T. M. (2022). The eugenic logic of sexual normality. In B. D. Earp, C. Chambers, & L. Watson (Eds.), The Routledge handbook of philosophy of sex and sexuality (pp. 359–374). Routledge.
Hyde, J. S., Chadwick, S. B., & Jerald, M. C. (2026). Understanding human sexuality (2026 release). McGraw Hill.
Johnsdotter, S. (2022). Eroticisms in cross-cultural perspective. In B. D. Earp, C. Chambers, & L. Watson (Eds.), The Routledge handbook of philosophy of sex and sexuality (pp. 20–34). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003286523-4
Hall, K. S. K., & Graham, C. A. (2020). The privileging of pleasure: Sex therapy in global cultural context. In K. S. K. Hall & Y. M. Binik (Eds.), Principles and practice of sex therapy (6th ed., pp. 243–268). The Guilford Press.
Kleinplatz, P. J., & Ménard, A. D. (2020). Magnificent sex: Lessons from extraordinary lovers. Routledge.
Gupta, K. (2022). What is a sexual act? In B. D. Earp, C. Chambers, & L. Watson (Eds.), The Routledge handbook of philosophy of sex and sexuality (pp. 9–19). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003286523-3
Ventriglio, A., Kelly, M., & Bhugra, D. (2021). Sexual diversity and transcultural context. In M. Lew-Starowicz, A. Giraldi, & T. H. C. Krüger (Eds.), Psychiatry and sexual medicine: A comprehensive guide for clinical practitioners (pp. 11–21). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-52298-8_2
Lottes, I. (2013). Sexual rights: From rhetoric to application. In P.-S. Kirana, F. Tripodi, Y. Reisman, & H. Porst (Eds.), The EFS and ESSM syllabus of clinical sexology (pp. 34–55). Medix Publishers.
Reisman, Y., & Rosen, R. (2013). Screeners, questionnaires and scales for sexual dysfunction: Uses and availability. In P.-S. Kirana, F. Tripodi, Y. Reisman, & H. Porst (Eds.), The EFS and ESSM syllabus of clinical sexology (pp. 410–431). Medix Publishers.
Hatzichristou, D., Kirana, P.-S., & Rosen, R. (2013). Principals in the management of sexual dysfunctions. In P.-S. Kirana, F. Tripodi, Y. Reisman, & H. Porst (Eds.), The EFS and ESSM syllabus of clinical sexology (pp. 380–397). Medix Publishers.
Eleuteri, S., & Alyesil, B. (2026). Perceived compulsive sexual behavior: When sexual diversity is misunderstood. In S. Neves (Ed.), The Routledge international handbook of sexual compulsivity and clinical sexology (pp. 141–156). Routledge.
Weiner, L., & Avery-Clark, C. (2017). Sensate focus in sex therapy: The illustrated manual. Routledge.
Nagoski, E. (2015). Come as you are: The surprising new science that will transform your sex life. Simon & Schuster.
Grunt-Mejer, K. (2022). “Disordering” sex through medicine. In B. D. Earp, C. Chambers, & L. Watson (Eds.), The Routledge handbook of philosophy of sex and sexuality (pp. 375–392). Routledge.
Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική ή ψυχοσεξουαλική αξιολόγηση.
