Γιώργος Κορδώνιας – Ψυχολόγος – Ψυχοσεξολόγος
Πολλοί άνθρωποι μένουν για καιρό με ερωτήματα για τη σεξουαλική τους ζωή, χωρίς να τα μοιραστούν με κανέναν. «Γιατί μου συμβαίνει αυτό;» «Θα περάσει ή θα συνεχιστεί;» «Πώς να το συζητήσω με τον άνθρωπό μου;» «Είναι κάτι για το οποίο μιλάει κανείς με έναν ειδικό;»
Εκτός από την ίδια τη δυσκολία, συχνά βαραίνει και η αβεβαιότητα γύρω της: τι ακριβώς συμβαίνει, σε ποιον να απευθυνθεί κανείς και τι θα γίνει αν το κάνει. Αν αναρωτιέσαι κάτι τέτοιο για τον εαυτό σου ή για τον/τη σύντροφό σου, τότε μπορεί να σου είναι χρήσιμο να γνωρίζεις τι είναι η ψυχοσεξουαλική θεραπεία και πώς μοιάζει στην πράξη.
Τι είναι η ψυχοσεξουαλική θεραπεία
Η ψυχοσεξουαλική θεραπεία (γνωστή στα αγγλικά ως psychosexual therapy) ασχολείται με δυσκολίες και ερωτήματα που αφορούν τη σεξουαλική ζωή, εξετάζοντάς τα σε συνάρτηση με τη σωματική και την ψυχική υγεία του ανθρώπου, τις σχέσεις του και το κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει.¹,²
Η ψυχοσεξουαλική θεραπεία έχει διαμορφωθεί μέσα από διαφορετικές θεωρητικές και κλινικές προσεγγίσεις. Γι' αυτό συναντά κανείς διαφορετικούς ορισμούς και τρόπους εφαρμογής της.¹,² Στην πράξη, η θεραπευτική διαδικασία προσαρμόζεται στο πλαίσιο και στο ζήτημα που φέρνει κάθε άνθρωπος στη θεραπεία.³
Τι γίνεται στην πρώτη συνάντηση
Στην πρώτη συνάντηση, ο θεραπευτής επιδιώκει να κατανοήσει καλύτερα τι απασχολεί τον θεραπευόμενο και σε ποιο πλαίσιο εμφανίζεται, αφιερώνοντας τον απαραίτητο χρόνο στη διερεύνηση της εμπειρίας του.³,⁴
Οι ερωτήσεις διαφέρουν ανάλογα με το αίτημα. Μπορεί, για παράδειγμα, να αφορούν:³,⁴
πότε ξεκίνησε αυτό που τον απασχολεί
σε ποιες συνθήκες εμφανίζεται και σε ποιες όχι
αν τα πράγματα ήταν διαφορετικά στο παρελθόν
τι άλλο συνέβαινε εκείνη την περίοδο στην υγεία του, στη διάθεσή του ή στη σχέση του
πώς επηρεάζει την καθημερινότητά του, τη σχέση του ή τον τρόπο που βλέπει τον εαυτό του
Η συζήτηση μπορεί να εστιάσει σε μια συγκεκριμένη, πρόσφατη στιγμή αντί για γενικές περιγραφές: τι συνέβη, τι σκέφτηκε και πώς ένιωσε ο θεραπευόμενος εκείνη τη στιγμή. Έτσι το θέμα γίνεται πιο συγκεκριμένο και μπορεί να διερευνηθεί καλύτερα μέσα στο πλαίσιο στο οποίο εμφανίστηκε.³
Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρησιμοποιηθούν και ερωτηματολόγια, ως βοηθητικά εργαλεία που συμπληρώνουν τη συζήτηση. Τα αποτελέσματά τους συνεκτιμώνται στο πλαίσιο της συνολικής αξιολόγησης, καθώς ένα σκορ από μόνο του δεν αποτελεί διάγνωση.³
Χρειάζεται να ξέρω ήδη «τι έχω»;
Όχι. Δεν χρειάζεται κάποιος να έχει ήδη μια διάγνωση ή μια βέβαιη εξήγηση για όσα τον απασχολούν. Αυτό διερευνάται μαζί με τον θεραπευτή.
Μέσα από την αξιολόγηση, ο θεραπευτής επιχειρεί να συνθέσει μια εξατομικευμένη εικόνα: ποιοι παράγοντες μπορεί να σχετίζονται με τη δυσκολία και πώς συνδέονται μεταξύ τους.³,⁵ Βοηθά, για παράδειγμα, να φανεί:
τι μπορεί να έκανε κάποιον πιο ευάλωτο σε μια τέτοια δυσκολία
τι συνέβαινε όταν αυτή πρωτοεμφανίστηκε
τι μπορεί να τη διατηρεί σήμερα
πώς επηρεάζει τη ζωή και τις σχέσεις του
Δύο άνθρωποι με μια φαινομενικά ίδια δυσκολία μπορεί να παρουσιάζουν πολύ διαφορετική εικόνα. Στον έναν μπορεί να παίζει μεγαλύτερο ρόλο μια πρόσφατη αλλαγή στην υγεία του σε μια περίοδο έντονης πίεσης. Για τον άλλον μπορεί να εμπλέκονται περισσότερο πεποιθήσεις για το σεξ που έχουν διαμορφωθεί με τα χρόνια ή η δυσκολία του να μιλήσει ανοιχτά μέσα στη σχέση.
Αυτή η εξατομικευμένη εικόνα είναι μια αρχική υπόθεση εργασίας, που ελέγχεται και αναθεωρείται όσο τα πράγματα ξεκαθαρίζουν. Γι' αυτό δεν λειτουργεί ούτε ως διάγνωση ούτε ως απόδειξη για το τι προκάλεσε τη δυσκολία.³,⁵
Η ψυχοσεξουαλική αξιολόγηση βοηθά να συντεθεί μια εξατομικευμένη εικόνα, λαμβάνοντας υπόψη διαφορετικές πλευρές της ζωής και της εμπειρίας του ανθρώπου.
Τι γίνεται και τι δεν γίνεται μέσα στη συνεδρία
Ένα ερώτημα που μπορεί να έχει κανείς σχετικά με τη διαδικασία είναι τι θα χρειαστεί να κάνει μέσα στη συνεδρία.
Η ψυχοσεξουαλική θεραπεία διεξάγεται μέσω συζήτησης: η συνεδρία βασίζεται στον διάλογο ανάμεσα στον θεραπευόμενο και τον θεραπευτή. Συζητούν όσα απασχολούν τον θεραπευόμενο, ο θεραπευτής κάνει ερωτήσεις και εξηγεί, και μαζί εξετάζουν τα επόμενα βήματα. Δεν υπάρχει σεξουαλική επαφή ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο, δεν απαιτείται να γδυθεί κανείς και δεν πραγματοποιείται σεξουαλική δραστηριότητα μέσα στη συνεδρία.⁶,⁷,⁸
Αν σε κάποια περίπτωση χρειάζεται σωματική ή γεννητική εξέταση, αυτή πραγματοποιείται σε ξεχωριστό ιατρικό πλαίσιο, από κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία υγείας και με συναίνεση. Πρόκειται για διαφορετική διαδικασία από την ψυχοσεξουαλική θεραπεία μέσω συζήτησης.⁶,⁷
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο θεραπευτής μπορεί να προτείνει σε άτομα ή ζευγάρια ασκήσεις, ανάμεσά τους και σεξουαλικές ασκήσεις ή ασκήσεις αφής. Αυτές γίνονται ιδιωτικά, ανάμεσα στις συνεδρίες, και παραμένουν προαιρετικές.⁸
Πρέπει να περιμένω να γίνει «αρκετά σοβαρό»;
Είναι κατανοητό να αναρωτιέται κανείς αν αυτό που τον απασχολεί είναι κάτι για το οποίο αξίζει να απευθυνθεί σε έναν ειδικό.
Η αξιολόγηση βοηθά να αποσαφηνιστεί ακριβώς αυτό: τι συμβαίνει και τι είδους διερεύνηση έχει νόημα στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η συζήτηση μπορεί να ξεκινήσει από όσα απασχολούν τον άνθρωπο, ακόμη κι όταν ο ίδιος αναρωτιέται πόσο σοβαρά είναι ή αν αποτελούν «πρόβλημα».³
Τα θέματα που διερευνώνται στην ψυχοσεξουαλική θεραπεία είναι ποικίλα. Ενδεικτικά:⁹,¹⁰,¹¹,¹²
χαμηλή ή μειωμένη σεξουαλική επιθυμία
δυσκολίες με τη στύση
πρόωρη ή καθυστερημένη εκσπερμάτιση
δυσκολίες με τον οργασμό
πόνος στη σεξουαλική επαφή
σεξουαλική συμπεριφορά που βιώνεται ως εκτός ελέγχου
ανησυχίες για τη σεξουαλική ζωή μετά από δύσκολες ή τραυματικές εμπειρίες
Πρέπει να έρθει και ο/η σύντροφός μου;
Όχι. Η συμμετοχή του συντρόφου δεν είναι προϋπόθεση για να ξεκινήσει κανείς. Η θεραπεία μπορεί να γίνει ατομικά ή, όταν έχει νόημα, με κοινές συνεδρίες.⁵,¹⁰,¹³ Η κοινή συμμετοχή είναι πάντα εθελοντική. Πριν επιλεγεί αυτή η μορφή, εκτιμάται αν είναι ασφαλής και κατάλληλη για τη συγκεκριμένη σχέση.¹³
Ακόμη και στις ατομικές συνεδρίες, η σχέση μπορεί να αποτελεί μέρος της συζήτησης όταν συνδέεται με το ζήτημα που απασχολεί τον θεραπευόμενο. Κάθε σεξουαλική δυσκολία εξετάζεται μέσα στο δικό της πλαίσιο, με τη σχέση να αποτελεί έναν από τους παράγοντες που μπορεί να έχουν σημασία. Η επιλογή ανάμεσα σε ατομικές και κοινές συνεδρίες γίνεται με βάση το αίτημα και τις συνθήκες, ώστε να βρεθεί η καταλληλότερη μορφή για τη συγκεκριμένη περίπτωση.⁵,¹⁰
Πότε έχει θέση και η ιατρική αξιολόγηση;
Οι σεξουαλικές δυσκολίες δεν χωρίζονται πάντα καθαρά σε «σωματικές» και «ψυχολογικές». Γι' αυτό η αξιολόγηση δεν ξεκινά από το δίλημμα «σωματικό ή ψυχολογικό;», αλλά εξετάζει τι μπορεί να έχει σημασία στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να έχει νόημα συνεργασία με γιατρό ή άλλον επαγγελματία υγείας, ώστε να διευκρινιστεί καλύτερα η εικόνα.¹⁴,¹⁵ Η ανάγκη για μια τέτοια συνεργασία και ο κατάλληλος χρόνος για αυτήν εξετάζονται με βάση τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε περίπτωσης.
Τι μπορεί να περιλαμβάνει η θεραπεία
Μετά την αξιολόγηση, η θεραπευτική διαδικασία διαμορφώνεται με βάση όσα έχουν προκύψει. Υπάρχουν διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις, καθεμία με τα δικά της χαρακτηριστικά και τον δικό της τρόπο εφαρμογής.¹,⁵
Ένα γνωστό κλινικό σχήμα περιγράφει διαφορετικά επίπεδα υποστήριξης.² Η υποστήριξη μπορεί να ξεκινά από τη δυνατότητα να συζητηθεί ανοιχτά ένα θέμα και από στοχευμένη, ακριβή ενημέρωση. Όταν χρειάζεται, μπορεί να περιλαμβάνει πιο συγκεκριμένες προτάσεις ή πιο εντατική θεραπευτική εργασία. Η ενημέρωση αποτελεί ένα από αυτά τα επίπεδα και δεν υποκαθιστά τη θεραπεία.
Σε κάθε περίπτωση, το τι θα περιλαμβάνει η θεραπεία συζητείται και συμφωνείται από κοινού με τον θεραπευόμενο.
Πώς συζητιέται κάτι τόσο προσωπικό;
Για πολλούς ανθρώπους το δυσκολότερο είναι να βρουν τις λέξεις. Η αμηχανία είναι απολύτως κατανοητή όταν πρόκειται για κάτι τόσο προσωπικό.
Στο πλαίσιο της ψυχοσεξουαλικής θεραπείας δίνεται έμφαση στην ενεργητική ακρόαση και στο γνήσιο ενδιαφέρον του θεραπευτή.¹⁶ Αυτό εκφράζεται μέσα από προσεκτική ακρόαση, ερωτήσεις με σεβασμό και προσπάθεια κατανόησης της προσωπικής εμπειρίας του θεραπευομένου. Η ίδια στάση σεβασμού και αποδοχής ισχύει για τη σεξουαλική ταυτότητα, τον προσανατολισμό και τις συναινετικές μορφές σχέσεων ή σεξουαλικών πρακτικών, που δεν θεωρούνται από μόνες τους πρόβλημα.¹⁷,¹⁸,¹⁹
Όλα αυτά γίνονται μέσα σε σαφές επαγγελματικό πλαίσιο: ενημερωμένη συναίνεση, εμπιστευτικότητα και ξεκάθαρα επαγγελματικά όρια.²⁰ Πριν ξεκινήσει κανείς, είναι εύλογο να θέλει να διευκρινίσει:
Πώς οργανώνεται η αξιολόγηση;
Πώς προστατεύεται η εμπιστευτικότητα;
Πώς αποφασίζεται αν οι συνεδρίες θα είναι ατομικές ή κοινές;
Πότε θα μπορούσε να χρειαστεί η συμβολή άλλου επαγγελματία;
Από πού μπορεί να ξεκινήσει κανείς
Όταν κάτι στη σεξουαλική ζωή απασχολεί έναν άνθρωπο, ένα πρώτο βήμα μπορεί να είναι μια αξιολόγηση. Πρόκειται για μια αρχική συζήτηση που βοηθά να γίνει πιο ξεκάθαρο τι συμβαίνει και τι αξίζει να διερευνηθεί στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η αξιολόγηση προσφέρει τη δυνατότητα να εξεταστούν τα επόμενα βήματα, χωρίς δέσμευση για θεραπεία ή εγγύηση συγκεκριμένου αποτελέσματος. Η απόφαση για τη συνέχεια λαμβάνεται από κοινού με τον θεραπευτή.
Πηγές
Kleinplatz, P. J. (2024). The state of the art in sex therapy or what's wrong—and what's right—this time? In P. J. Kleinplatz (Ed.), New directions in sex therapy: Innovations and alternatives (3rd ed., pp. 1–25). Routledge.
Tripodi, F. (2021a). Counselling and psychotherapy in sexual medicine. In M. Lew-Starowicz, A. Giraldi, & T. H. C. Krüger (Eds.), Psychiatry and sexual medicine: A comprehensive guide for clinical practitioners (pp. 161–190). Springer.
Tripodi, F. (2021b). Sexual interview: Mental health and relationship issues. In M. Lew-Starowicz, A. Giraldi, & T. H. C. Krüger (Eds.), Psychiatry and sexual medicine: A comprehensive guide for clinical practitioners (pp. 93–107). Springer.
Moser, C. (2024). Taking a sex-positive history. In P. J. Kleinplatz (Ed.), New directions in sex therapy: Innovations and alternatives (3rd ed., pp. 117–134). Routledge.
Metz, M. E., Epstein, N. B., & McCarthy, B. (2018). Cognitive-behavioral therapy for sexual dysfunction. Routledge.
College of Sexual and Relationship Therapists. (2022). Good therapy: COSRT code of ethics and practice. https://www.cosrt.org.uk/wp-content/uploads/2022/02/COSRT-Code-of-Ethics-and-Practice-2022.pdf
College of Sexual and Relationship Therapists. (2024, November 12). How will therapy work? https://www.cosrt.org.uk/how-will-therapy-work/
Roushar, A. (2016, July 4). What happens during sex therapy? International Society for Sexual Medicine. https://www.issm.info/sexual-health-qa/what-happens-during-sex-therapy
Hyde, J. S., Chadwick, S. B., & Jerald, M. C. (2026). Understanding human sexuality. McGraw Hill LLC.
Hall, K. S. K., & Watter, D. N. (2023). Couple therapy and sexuality. In J. L. Lebow & D. K. Snyder (Eds.), Clinical handbook of couple therapy (6th ed., pp. 434–453). The Guilford Press.
Möllås, H. (2026). Compulsive sexual behavior and the Three-Phase Model. In S. Neves (Ed.), The Routledge international handbook of sexual compulsivity and clinical sexology. Routledge.
Greene, J. A. (2020). An integrated mental healthcare model for the patient with sexual trauma. In V. Ades (Ed.), Sexual and gender-based violence: A complete clinical guide (pp. 147–160). Springer Nature Switzerland AG.
Epstein, N. B., LaTaillade, J. J., & Werlinich, C. A. (2023). Couple therapy for partner aggression. In J. L. Lebow & D. K. Snyder (Eds.), Clinical handbook of couple therapy (6th ed., pp. 391–412). The Guilford Press.
Gordon, E., & Kranz, P. (2024). First do no harm: A critique of the lack of health professional training on sexuality. In P. J. Kleinplatz (Ed.), New directions in sex therapy: Innovations and alternatives (3rd ed., pp. 47–63). Routledge.
Meana, M., Hall, K. S. K., & Binik, Y. M. (2020). Where is sex therapy going? In K. S. K. Hall & Y. M. Binik (Eds.), Principles and practice of sex therapy (6th ed., pp. 505–522). The Guilford Press.
Sommers, B. K., & Levine, S. B. (2021). Physicians’ attitude towards sexuality. In M. Lew-Starowicz, A. Giraldi, & T. H. C. Krüger (Eds.), Psychiatry and sexual medicine: A comprehensive guide for clinical practitioners (pp. 85–92). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-52298-8_8
Harvey, R., Murphy, M. J., & Laszloffy, T. A. (2022). Evolution of LGBTQ affirmative couple and family therapy. In R. Harvey, M. J. Murphy, J. J. Bigner, & J. L. Wetchler (Eds.), Handbook of LGBTQ affirmative couple and family therapy (2nd ed., pp. 9–24). Routledge.
Vaughan, M. D. (2022). Introduction: Toward CNM-affirming, anti-oppressive clinical practice. In M. D. Vaughan & T. R. Burnes (Eds.), The handbook of consensual non-monogamy: Affirming mental health practices (pp. 3–14). Rowman & Littlefield.
Goerlich, S. E. (2023). Kink-affirming practice: Culturally competent therapy from the leather chair. Routledge.
Watter, D. N. (2024). Ethics and sex therapy: Principles, challenges and controversies. In P. J. Kleinplatz (Ed.), New directions in sex therapy: Innovations and alternatives (3rd ed., pp. 65–79). Routledge.
Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική ή ψυχοσεξουαλική αξιολόγηση.
