Γιώργος Κορδώνιας – Ψυχολόγος – Ψυχοσεξολόγος
Η Μαρίνα και ο Άρης έχουν συζητήσει για τα κυριακάτικα τραπέζια στους γονείς του τουλάχιστον τέσσερις φορές φέτος. Κάθε φορά η κουβέντα κλείνει με ένα «εντάξει, θα δούμε» και για μερικές εβδομάδες επικρατεί ηρεμία. Ύστερα έρχεται μια Κυριακή που η Μαρίνα θα ήθελε να μείνουν σπίτι, ο Άρης έχει ήδη πει «ναι» στη μητέρα του, και η ίδια συζήτηση ξεκινά από την αρχή. Ξέρουν πια και οι δύο τι θα πει ο καθένας.
Όταν ένα θέμα επιστρέφει με αυτόν τον τρόπο, η πρώτη εξήγηση που μας έρχεται στο μυαλό είναι ότι «δεν ξέρουμε να επικοινωνούμε». Μερικές φορές αυτό ισχύει. Άλλες φορές όμως το ζευγάρι έχει μιλήσει, έχει ακουστεί, ίσως και να τα έχει ξαναβρεί, και το θέμα επιστρέφει επειδή κάτι σε αυτό παραμένει ανοιχτό.
Ο καβγάς και το θέμα του
Όταν ένας καβγάς επαναλαμβάνεται, είναι χρήσιμο να ξεχωρίσουμε δύο πλευρές του. Η μία είναι η πορεία της συζήτησης: ποιος την ανοίγει, ποιος κλείνεται, σε ποιο σημείο ανεβαίνουν οι τόνοι. Η άλλη είναι το ίδιο το ζήτημα. Για τη Μαρίνα και τον Άρη, το ζήτημα είναι πόσο χρόνο θα περνούν με την οικογένειά του και ποιος το αποφασίζει.
Τα δύο συνδέονται, αλλά μπορούν να αλλάξουν το καθένα χωριστά. Ένα ζευγάρι μπορεί να μάθει να μιλά πιο ήρεμα για τις Κυριακές, ενώ το ερώτημα των Κυριακών μένει εκεί που ήταν. Μπορεί να συμβαίνει και το αντίστροφο: όταν υπάρχει ήδη δυσαρέσκεια για ένα ζήτημα που μένει ανοιχτό, αυτή μπορεί να επηρεάζει και τον τρόπο που το συζητούν.¹ Ο απότομος τόνος, τότε, μπορεί να είναι και σημάδι ότι κάτι περιμένει ακόμη απάντηση.
Γι’ αυτό, όταν η ίδια διαφωνία επανέρχεται, βοηθά να ρωτήσουμε και τι είδους ζήτημα είναι. Ένα θέμα που μπορεί να κλείσει με μια απόφαση χρειάζεται άλλη αντιμετώπιση από μια διαφορά που θα συνεχίσει να υπάρχει, ή από μια δυσκολία που γεννιέται από τις συνθήκες της ζωής.²
Τι μπορεί να κρατά ένα θέμα ανοιχτό
Μία προσέγγιση θεραπείας ζεύγους προτείνει να κοιτάμε, πέρα από την πορεία του καβγά, και τις πραγματικές διαφορές ανάμεσα στους δύο συντρόφους, τα σημεία όπου ο καθένας είναι πιο ευαίσθητος και τις εξωτερικές πιέσεις που δέχονται.³ Στην πράξη, αυτό που κρατά ένα θέμα ανοιχτό μπορεί να είναι κάτι από τα παρακάτω, ή περισσότερα από ένα μαζί.
Μια απόφαση που εκκρεμεί
Πολλές συζητήσεις κλείνουν με εκεχειρία και όχι με απόφαση. Το «θα δούμε», το «εντάξει, θα το προσέξω», το «ας το αφήσουμε για απόψε» φέρνουν ανακούφιση και μοιάζουν με λύση. Στην πράξη, όμως, τίποτα δεν έχει οριστεί.
Μια απόφαση έχει συγκεκριμένο περιεχόμενο: τι θα γίνεται, ποιος θα κάνει τι, από πότε, και τι γίνεται με τις εξαιρέσεις. Για τη Μαρίνα και τον Άρη θα μπορούσε να είναι κάτι σαν «πηγαίνουμε μία Κυριακή στις δύο, και όποτε δεν πηγαίνουμε, το λες εσύ στους γονείς σου». Χρειάζεται να είναι αρκετά σαφής ώστε να φαίνεται αν τηρήθηκε, όχι να είναι τέλεια.
Όσο η κατάσταση μένει ίδια, το θέμα μπορεί να επανέρχεται κάθε φορά που χρειάζεται να παρθεί η ίδια απόφαση.
Μια διαφορά που θα συνεχίσει να υπάρχει
Κάποιες διαφωνίες επιστρέφουν επειδή εκφράζουν μια πιο σταθερή διαφορά ανάμεσα σε δύο ανθρώπους: πόσο κοντά θέλει ο καθένας να είναι στην οικογένειά του, πόση τάξη χρειάζεται για να νιώθει άνετα στο σπίτι, πόσο χρόνο θέλει για τον εαυτό του, τι σημαίνει γι’ αυτόν οικονομική ασφάλεια. Όπως εξηγεί ο ψυχολόγος James Cordova σε συνέντευξή του, άλλο είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα ζευγάρι καβγαδίζει και άλλο οι διαφορές που βρίσκονται πίσω από τη διαφωνία. Ακόμη κι αν οι σύντροφοι μάθουν να συζητούν πιο ήρεμα, κάποιες από αυτές τις διαφορές μπορεί να εξακολουθούν να υπάρχουν.⁴
Σε τέτοιες περιπτώσεις, όταν η συζήτηση περιορίζεται στο ποιος έχει δίκιο, μπορεί να μένει αναπάντητο το πρακτικό ερώτημα του πώς θα ζήσουν με αυτή τη διαφορά. Πιο χρήσιμο είναι το πώς θα μπορέσουν να ζήσουν με αυτή τη διαφορά με τρόπο που να είναι δίκαιος και για τους δύο. Η απάντηση μοιάζει περισσότερο με ρύθμιση παρά με οριστική λύση: κάτι που δοκιμάζουν, ξαναβλέπουν και προσαρμόζουν όταν αλλάζει η ζωή τους, για παράδειγμα όταν οι γονείς του Άρη μεγαλώσουν και χρειάζονται περισσότερη βοήθεια.
Ένα βάρος που το σηκώνει κυρίως ο ένας
Άλλες φορές, πίσω από το ίδιο παράπονο υπάρχει ένα πρακτικό βάρος που κουβαλά περισσότερο ο ένας. Ας πούμε ότι στο ίδιο σπίτι ο Άρης είναι αυτός που θυμάται τα γενέθλια, κλείνει τα ραντεβού στον γιατρό, ξέρει πότε τελειώνει το γάλα και ποια μέρα έχει το παιδί φροντιστήριο. Όταν λέει «δεν αντέχω άλλο έτσι», μπορεί να ζητά κάτι περισσότερο από έναν πιο ευγενικό τόνο ή περισσότερη κατανόηση: να αλλάξει η ίδια η κατανομή.
Σε αυτή την περίπτωση, μια πιο ήρεμη συζήτηση είναι καλοδεχούμενη, αλλά το βάρος μένει εκεί που ήταν. Αυτό που χρειάζεται είναι μια διαφορετική ρύθμιση στην πράξη: ποιος αναλαμβάνει τι. Και οι δύο παίρνουν μέρος στη συζήτηση που επαναλαμβάνεται, όμως το μερίδιο του καθενός στο ζήτημα που την προκαλεί μπορεί να είναι πολύ διαφορετικό. Όποιος επανέρχεται σε κάτι που έμεινε ίδιο ίσως απλώς επισημαίνει ότι έμεινε ίδιο, και αυτό διαφέρει πολύ από το να είναι εκείνος η αιτία του καβγά.
Υπάρχει εδώ και μια δυσκολία. Ο ερευνητής Benjamin Karney έχει επισημάνει σε συνέντευξή του ότι δεν έχουμε άμεση πρόσβαση στην κούραση του άλλου.⁵ Τη δική μας τη γνωρίζουμε από πρώτο χέρι, με όλες τις λεπτομέρειες· από του άλλου βλέπουμε μόνο όσα φτάνουν ως εμάς. Έτσι, είναι πιθανό και οι δύο να πιστεύουν ειλικρινά ότι σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος.
Γι’ αυτό μπορεί να βοηθήσει να γίνει το βάρος ορατό πριν κριθεί: να καταγράψουν, για μια συνηθισμένη εβδομάδα, τι κάνει ο καθένας, μαζί με όσα συνήθως περνούν απαρατήρητα, όπως ο προγραμματισμός και η φροντίδα των άλλων. Μια τέτοια καταγραφή δεν λύνει από μόνη της το πρόβλημα, αλλά μπορεί να βοηθήσει να φανεί τι έχει αναλάβει ο καθένας. Αν διαπιστωθεί ουσιαστική ανισότητα, το πρακτικό ερώτημα είναι πώς θα αλλάξει η κατανομή.
Συνθήκες που κανείς από τους δύο δεν ελέγχει πλήρως
Κάποια θέματα επιστρέφουν γιατί οι συνθήκες τα ξαναδημιουργούν κάθε εβδομάδα: βάρδιες που δεν συμπίπτουν, πολλές ώρες στον δρόμο, ένα στενό οικονομικό περιθώριο, ένα μικρό παιδί, ένας γονιός που χρειάζεται φροντίδα. Ο φόρτος, οι οικονομικοί περιορισμοί και οι υποχρεώσεις διαμορφώνουν τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ένα ζευγάρι διαφωνεί. Γι’ αυτό κάθε καβγάς δεν εξηγείται μόνο από τον τρόπο που μιλούν οι δύο σύντροφοι.⁶
Μια καλύτερη συζήτηση δεν δημιουργεί ώρες που λείπουν ή χρήματα που δεν υπάρχουν. Μπορεί όμως να μετακινήσει το ερώτημα από το «ποιος φταίει» σε πιο πρακτικά ερωτήματα. Τι από όλα αυτά μπορεί να αλλάξει; Τι μπορεί να περιμένει, να γίνει πιο απλά ή να γίνει με βοήθεια από άλλους; Για όσα δεν μπορούν να αλλάξουν άμεσα, τι προσωρινή προσαρμογή ή υποστήριξη είναι εφικτή και πότε θα επανεξετάσουν την κατάσταση;
Μια διαφωνία μπορεί να επιστρέφει για διαφορετικούς λόγους — και περισσότεροι από ένας μπορεί να συνυπάρχουν.
Τρία διαφορετικά πράγματα που μπορεί να εκκρεμούν
Το ότι ένα ζευγάρι συζήτησε έναν καβγά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει ξεκαθαρίσει όσα το απασχολούν. Μπορεί οι σύντροφοι να κατάλαβαν καλύτερα ο ένας τον άλλον, αλλά να μην έχουν επανορθώσει για κάτι που τους πλήγωσε ή να μην έχουν αποφασίσει πώς θα αντιμετωπίσουν το αρχικό πρόβλημα. Η κατανόηση, η επανόρθωση και η λήψη μιας απόφασης είναι τρία διαφορετικά πράγματα. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρειάζεται ένα από αυτά ή περισσότερα, χωρίς να υπάρχει κάποια συγκεκριμένη σειρά.
Να καταλάβει ο ένας τον άλλον
Η κατανόηση αφορά τι συνέβη ανάμεσά τους, αλλά κυρίως γιατί το θέμα έχει τόση σημασία για τον καθένα. Για τη Μαρίνα, η Κυριακή μπορεί να είναι η μόνη μέρα της εβδομάδας που θα ήθελε να ανήκει μόνο σε εκείνους. Για τον Άρη, μπορεί να είναι ο τρόπος του να μένει κοντά σε γονείς που μεγαλώνουν. Αυτά τα ρωτάμε αντί να τα μαντεύουμε, γιατί πίσω από την ίδια επιμονή ή την ίδια άρνηση μπορεί να βρίσκονται πολύ διαφορετικοί λόγοι.
Η κατανόηση κάνει πιο ξεκάθαρο τι πρέπει να χωρέσει σε μια απόφαση. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι έχουν καταλήξει και σε μια κοινή απόφαση. Ένα ζευγάρι μπορεί να καταλαβαίνει πλήρως γιατί ο άλλος θέλει κάτι διαφορετικό και να μην έχει βρει ακόμη τι θα κάνει.
Να επανορθωθεί κάτι συγκεκριμένο
Μέσα σε επαναλαμβανόμενους καβγάδες λέγονται και γίνονται πράγματα που αφήνουν το δικό τους σημάδι: ένα ειρωνικό σχόλιο για τη μητέρα του Άρη, μια πόρτα που έκλεισε με δύναμη, ένα «εσύ πάντα εκείνους διαλέγεις». Αυτά είναι ξεχωριστά από το ζήτημα των Κυριακών. Η επανόρθωση αφορά ακριβώς τέτοιες στιγμές: να αναγνωρίσει κάποιος τι είπε ή τι έκανε, πώς το βίωσε ο άλλος, και να αναλάβει το δικό του μερίδιο ευθύνης, ακόμη κι αν οι δύο εξακολουθούν να διαφωνούν για το θέμα.
Η μία εκκρεμότητα δεν καλύπτει την άλλη. Μια ειλικρινής συγγνώμη για το σχόλιο αφήνει ανοιχτό τι θα γίνει τις Κυριακές. Και μια καλή απόφαση για τις Κυριακές αφήνει ανέγγιχτη μια κουβέντα που πλήγωσε, αν αυτή δεν αναγνωρίστηκε ποτέ.
Να αποφασιστεί κάτι και να γίνει
Η απόφαση αφορά το ίδιο το ζήτημα και κρίνεται στην πράξη. Χρειάζεται συγκεκριμένο περιεχόμενο, αλλά χρειάζεται και εφαρμογή. Αν ο Άρης συμφώνησε να ενημερώνει ο ίδιος τους γονείς του και την επόμενη φορά το αφήσει πάλι στην τύχη, το θέμα θα ξανανοίξει. Τότε η εκκρεμότητα δεν αφορά μόνο το πώς συζήτησαν, αλλά και μια συμφωνία που δεν τηρήθηκε.
Μπορεί επίσης να βοηθήσει να ορίσουν από πριν πότε θα ξαναδούν αν η ρύθμιση λειτουργεί. Μια απόφαση που επανεξετάζεται μετά από έναν μήνα διαφέρει από ένα παράπονο που επανέρχεται: είναι μια προγραμματισμένη επιστροφή σε κάτι που δοκίμασαν.
Αν η Μαρίνα και ο Άρης κοιτάξουν έτσι τις προηγούμενες συζητήσεις τους, ίσως διαπιστώσουν ότι έχουν καταλάβει αρκετά ο ένας τον άλλον και έχουν ζητήσει συγγνώμη για τα σκληρά λόγια. Αυτό, όμως, που δεν έχουν κάνει ποτέ είναι να αποφασίσουν. Γι’ αυτό το θέμα επιστρέφει κάθε λίγες Κυριακές.
Όταν υπάρχει φόβος ή έλεγχος
Όσα περιγράφηκαν ως εδώ αφορούν δύο ανθρώπους που μπορούν να διαφωνούν χωρίς να φοβούνται ο ένας τον άλλον. Οι απειλές, ο εκφοβισμός, η ταπείνωση, ο περιορισμός της επαφής με φίλους και οικογένεια, ο έλεγχος των κινήσεων ή των χρημάτων και η βία είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Αυτά δεν είναι μια διαφορά που χρειάζεται ρύθμιση ούτε ένας αμοιβαίος κύκλος που διορθώνεται με καλύτερη συζήτηση.⁷ Προτεραιότητα έχουν η ασφάλεια και η κατάλληλη, εξειδικευμένη υποστήριξη.
Σε μια τέτοια κατάσταση, η ευθύνη δεν μοιράζεται εξίσου επειδή «τσακώνονται και οι δύο». Και η κοινή θεραπεία ζεύγους δεν είναι αυτονόητο πρώτο βήμα όταν ο ένας φοβάται τον άλλον.
Πότε μπορεί να βοηθήσει ένας επαγγελματίας
Κάποια ζευγάρια μπορούν να ξεχωρίσουν μόνα τους τι μένει ανοιχτό. Άλλα βλέπουν ότι, όσο κι αν προσπαθούν, το ίδιο θέμα συνεχίζει να προκαλεί έντονη δυσφορία, ή ότι κάθε απόπειρα να το πιάσουν καταλήγει στο ίδιο σημείο. Τότε η βοήθεια από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία είναι μία επιλογή. Η θεραπεία ζεύγους έχει συνολικά θετικά ερευνητικά ευρήματα, χωρίς αυτό να αποτελεί εγγύηση για κάθε ζευγάρι.⁸
Τι εκκρεμεί ακόμη;
Όταν οι ίδιοι καβγάδες επαναλαμβάνονται, είναι εύκολο να συμπεράνουμε ότι ένα ζευγάρι δεν μπορεί να συνεννοηθεί. Η επανάληψη, όμως, μπορεί να λέει κάτι πιο συγκεκριμένο: ότι υπάρχει μια απόφαση που εκκρεμεί, μια διαφορά που ψάχνει ακόμη τη ρύθμισή της, ένα βάρος που το σηκώνει κυρίως ο ένας ή μια κουβέντα που πλήγωσε και έμεινε αναπάντητη.
Για ορισμένες επαναλαμβανόμενες διαφωνίες, η ουσιαστική αλλαγή χρειάζεται να φανεί και στην πράξη, όχι μόνο στον τρόπο που τις συζητά το ζευγάρι. Σε άλλες περιπτώσεις, η διαφωνία μπορεί να παραμένει, αλλά οι δύο σύντροφοι να βρίσκουν σταδιακά έναν τρόπο να τη διαχειρίζονται. Και στις δύο περιπτώσεις, δίπλα στο «πώς το συζητάμε» βοηθά να μπει και ένα δεύτερο ερώτημα: «τι εκκρεμεί ακόμη, και ποιος θα κάνει τι γι’ αυτό;»
Πηγές
Nguyen, T. P., Williamson, H. C., & Bradbury, T. N. (2017). Redefining communication in couple relationships. In J. Fitzgerald (Ed.), Foundations for couples’ therapy: Research for the real world (pp. 61–70). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315678610-7
Overall, N. C., & McNulty, J. K. (2017). What type of communication during conflict is beneficial for intimate relationships? Current Opinion in Psychology, 13, 1–5. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2016.03.002
Christensen, A., Doss, B. D., & Jacobson, N. S. (2020). Integrative behavioral couple therapy: A therapist’s guide to creating acceptance and change (2nd ed.). W. W. Norton. https://wwnorton.co.uk/books/9780393713633-integrative-behavioral-couple-therapy
Vedantam, S. (Host). (2025, September 30). Love 2.0: How to fix your marriage, part 1 [Audio podcast episode]. In Hidden Brain. Hidden Brain Media. https://www.hiddenbrain.org/podcast/love-2-0-how-to-fix-your-marriage-part-1/
Safeer, R. (Host). (2021, September 30). How to negotiate to relieve stress with Dr. Karney [Audio podcast episode]. In Our.Love Podcast. Our.Love. https://www.ourlovecompany.com/podcasts-content/how-to-negotiate-to-relieve-stress-with-dr-benjamin-r-karney
Karney, B. R., & Bradbury, T. N. (2020). Research on marital satisfaction and stability in the 2010s: Challenging conventional wisdom. Journal of Marriage and Family, 82(1), 100–116. https://doi.org/10.1111/jomf.12635
World Health Organization, & Pan American Health Organization. (2012). Understanding and addressing violence against women: Intimate partner violence (WHO/RHR/12.36). World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/WHO-RHR-12.36
Roddy, M. K., Walsh, L. M., Rothman, K., Hatch, S. G., & Doss, B. D. (2020). Meta-analysis of couple therapy: Effects across outcomes, designs, timeframes, and other moderators. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 88(7), 583–596. https://doi.org/10.1037/ccp0000514
Menanno, J. (2024). Secure love: Create a relationship that lasts a lifetime. Simon & Schuster. https://www.simonandschuster.com/books/Secure-Love/Julie-Menanno/9781668012864
Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική ή ψυχοσεξουαλική αξιολόγηση.
