Γιώργος Κορδώνιας – Ψυχολόγος – Ψυχοσεξολόγος
Μπορεί να ξεκινήσει σε μια εντελώς συνηθισμένη στιγμή, όπως σε μια σύσκεψη, στην ουρά του σούπερ μάρκετ, στο λεωφορείο ή ακόμη και σε μια μέρα που όλα έμοιαζαν να πηγαίνουν καλά. Η καρδιά χτυπά δυνατά, η ανάσα μοιάζει να μη φτάνει, το σώμα ιδρώνει ή τρέμει. Μέσα σε λίγα λεπτά ο φόβος γίνεται τόσο έντονος που όλα τα υπόλοιπα σβήνουν, και μένει μόνο η αίσθηση ότι κάτι πολύ σοβαρό συμβαίνει τώρα.
Μια τέτοια εμπειρία μπορεί να είναι κρίση πανικού. Τα ίδια σωματικά σημάδια, όμως, μπορεί να έχουν και άλλη ιατρική αιτία, και τη διάκριση δεν μπορεί να την κάνει με βεβαιότητα κανείς μόνος του. Γι' αυτό, όταν μιλάμε για πανικό, η σωματική ασφάλεια έρχεται πρώτη. Μαζί της έρχεται και ο σεβασμός σε αυτό που ζει ο άνθρωπος, το οποίο μπορεί να είναι πολύ πιο έντονο απ' όσο φαίνεται απ' έξω.
Τι είναι η κρίση πανικού
Η κρίση πανικού είναι μια απότομη έξαρση έντονου φόβου ή έντονης δυσφορίας, που φτάνει στην κορύφωσή της μέσα σε λίγα λεπτά.¹,²,³ Η λέξη «δυσφορία» έχει σημασία, γιατί η εμπειρία δεν βιώνεται πάντα ως φόβος. Για κάποιους είναι κυρίως μια αφόρητη ταραχή στο σώμα, μια αίσθηση ότι κάτι πάει πολύ στραβά.
Μια κρίση μπορεί να εμφανιστεί σε μια κατάσταση που ο άνθρωπος ήδη φοβάται ή να μοιάζει να έρχεται από το πουθενά, χωρίς προφανή αφορμή.¹,² Ακόμη κι όταν δεν φαίνεται να υπάρχει κάποια εμφανής αφορμή, η κρίση δεν είναι απαραίτητα αποκομμένη από τη ζωή του ανθρώπου· απλώς, εκείνη τη στιγμή, μια σύνδεση, αν υπάρχει, δεν είναι ορατή.
Ένα σημείο που συχνά μπερδεύει είναι η διάρκεια. Τα «λίγα λεπτά» αφορούν το πόσο γρήγορα ανεβαίνει η ένταση, όχι το πόσο κρατά συνολικά η εμπειρία. Η συνολική διάρκεια διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.³,⁴ Γι' αυτό ένας συγκεκριμένος χρόνος δεν αρκεί για να πει κανείς τι ήταν αυτό που έζησε.
Η κορύφωση μιας κρίσης πανικού μέσα σε λίγα λεπτά δεν σημαίνει ότι η συνολική εμπειρία διαρκεί μόνο τόσο.
Όταν τα συμπτώματα μπορεί να έχουν άλλη αιτία
Ταχυκαρδία, πίεση ή πόνος στο στήθος, δυσκολία στην αναπνοή, ζάλη: πολλά από όσα μπορεί να συμβούν σε μια κρίση πανικού εμφανίζονται και σε σωματικές παθήσεις, ορισμένες από τις οποίες χρειάζονται άμεση φροντίδα. Γι' αυτό δεν είναι ασφαλές να θεωρείται ένα επεισόδιο αυτομάτως πανικός, ακόμη κι αν μοιάζει πολύ με όσα έχεις ξαναζήσει.¹,⁵
Ορισμένα σημάδια χρειάζονται άμεση ιατρική βοήθεια. Ενδεικτικά, έντονος ή ασυνήθιστος πόνος ή πίεση στο στήθος, που μπορεί να απλώνεται στα χέρια, στον λαιμό ή στο σαγόνι, σοβαρή δυσκολία στην αναπνοή, απώλεια αισθήσεων ή όταν ο άνθρωπος δεν ανταποκρίνεται φυσιολογικά.⁶ Σε τέτοιες περιπτώσεις καλείς το 112 ή το 166 (ΕΚΑΒ).⁷,⁸
Εκτός από τα επείγοντα περιστατικά, και άλλα νέα, διαφορετικά ή ανεξήγητα σωματικά συμπτώματα χρειάζονται ιατρική εκτίμηση, ακόμη κι αν στο τέλος φανεί ότι επρόκειτο για κρίση πανικού.³,⁵ Το πόσο έντονο ήταν ένα σύμπτωμα, πόσο γρήγορα πέρασε ή αν υποχώρησε όταν ανέπνευσες πιο ήρεμα δεν αρκούν για να δείξουν από πού προήλθε.
Όταν εμφανίζονται σωματικά συμπτώματα που προκαλούν έντονη ανησυχία, είναι σημαντικό να ζητάμε ιατρική εκτίμηση. Ακόμη κι αν διαπιστωθεί ότι επρόκειτο για κρίση πανικού, ο φόβος και η σωματική δυσφορία που βίωσε ο άνθρωπος ήταν πραγματικά και αξίζουν να αντιμετωπιστούν με την ανάλογη σοβαρότητα.
Την ώρα της κρίσης: το σώμα και ο εσωτερικός κόσμος
Μια κρίση πανικού μπορεί να συνοδεύεται από έντονους ή γρήγορους χτύπους της καρδιάς, εφίδρωση, τρέμουλο, αίσθηση ότι η ανάσα κόβεται ή ότι ο άνθρωπος πνίγεται, δυσφορία στο στήθος ή στην κοιλιά, μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή ζάλη.¹,²,⁴ Παρόμοια συμπτώματα μπορούν να εμφανιστούν και σε άλλες καταστάσεις, γι’ αυτό η αιτία κάθε επεισοδίου χρειάζεται ξεχωριστή ιατρική εκτίμηση.
Την ώρα της κρίσης, ο άνθρωπος μπορεί να φοβάται έντονα ότι του συμβαίνει κάτι σοβαρό, ότι θα πεθάνει ή ότι θα χάσει τον έλεγχο. Για κάποιους, ο εαυτός ή ο κόσμος γύρω τους μοιάζουν ξαφνικά παράξενοι, μακρινοί, σαν να μην είναι αληθινοί.¹,² Η εμπειρία μπορεί να είναι τόσο ξένη, που δύσκολα βρίσκονται λέξεις για να περιγραφεί. Ακόμη και η απλή ερώτηση «τι έχεις;» μπορεί να μοιάζει αδύνατο να απαντηθεί εκείνη τη στιγμή.
Ο καθένας τη ζει με τον δικό του τρόπο. Για κάποιον κυριαρχεί το σώμα, για άλλον η αίσθηση ότι όλα γύρω έγιναν ξαφνικά παράξενα· ο φόβος του θανάτου είναι για ορισμένους κεντρικός και για άλλους απουσιάζει. Και ο τρόπος που περιγράφει κανείς ό,τι ζει επηρεάζεται από τη γλώσσα και το πολιτισμικό του πλαίσιο.²
Από έξω, πάντως, μπορεί να φαίνονται ελάχιστα. Ας πούμε ότι κάποιος συνεχίζει ένα επαγγελματικό τηλεφώνημα με σταθερή φωνή ή ότι κάποια συνεχίζει να διαβάζει ένα παραμύθι στο παιδί της, ενώ ταυτόχρονα μέσα τους συμβαίνει κάτι τρομακτικό. Η εξωτερική ηρεμία ή η καλή λειτουργία δεν δείχνουν πόσο βαρύ είναι αυτό που περνά κανείς. Γι' αυτό ένα καλοπροαίρετο «μα δεν φαινόσουν να έχεις τίποτα» μπορεί να κάνει τον άνθρωπο να νιώσει ακόμη πιο μόνος.
Γιατί η εμπειρία μπορεί να μοιάζει τόσο απειλητική
Ένας τρόπος να καταλάβουμε γιατί η εμπειρία γίνεται τόσο έντονη έχει να κάνει με το πώς ερμηνεύονται οι αισθήσεις του σώματος. Μερικές φορές μια έντονη αίσθηση —η καρδιά που επιταχύνει, ένα σφίξιμο, μια ζαλάδα— εκλαμβάνεται ως σημάδι σοβαρού κινδύνου. Αυτή η ερμηνεία μπορεί να εντείνει τον φόβο και να στρέψει την προσοχή ακόμη περισσότερο στα συμπτώματα, δημιουργώντας έναν κύκλο που τροφοδοτεί την εμπειρία.⁹
Το τι ακριβώς φοβάται κανείς εκείνη τη στιγμή διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ο Steven Taylor, που έχει γράψει για τη γνωσιακή-συμπεριφορική κατανόηση της διαταραχής πανικού, ξεχωρίζει διαφορετικά νοήματα που μπορεί να πάρει μια δυσάρεστη αίσθηση του σώματος. Για κάποιον, το σφίξιμο στο στήθος ή η ζαλάδα μοιάζει με προειδοποίηση ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει στον οργανισμό. Για κάποιον άλλο, το πιο τρομακτικό είναι η ίδια η ένταση: η αίσθηση ότι η ταραχή θα γίνει αβάσταχτη ή ότι θα συνεχιστεί χωρίς τέλος.¹⁰
Η εξήγηση αυτή περιγράφει έναν πιθανό τρόπο με τον οποίο ο φόβος μπορεί να εντείνεται και να διατηρείται. Έχει μελετηθεί κυρίως σε ενήλικες με διαγνωσμένη διαταραχή πανικού, ενώ η διαδικασία αυτή μπορεί να εξελίσσεται ακούσια.⁹
Όσο ένα επεισόδιο δεν έχει αξιολογηθεί ιατρικά, η ανησυχία ότι «κάτι συμβαίνει στο σώμα μου» είναι ένα εύλογο ερώτημα που χρειάζεται απάντηση από γιατρό, όχι μια «σκέψη πανικού» που πρέπει να παραμεριστεί.
Όταν η κρίση περάσει
Η κρίση υποχωρεί, αλλά η εμπειρία μπορεί να συνεχίσει να απασχολεί τον άνθρωπο. Μπορεί να μείνει μια αβεβαιότητα, όπως «τι ήταν αυτό;», «θα ξανασυμβεί;» και φόβος για το επόμενο επεισόδιο.³ Κάποιοι αρχίζουν να παρακολουθούν διαρκώς το σώμα τους ή να αποφεύγουν μέρη και καταστάσεις όπου φοβούνται ότι μπορεί να τους ξανασυμβεί: ένα μέσο μεταφοράς, ένα γεμάτο κατάστημα, μια σύσκεψη. Οι αντιδράσεις αυτές μπορεί να εμφανιστούν, δεν είναι όμως αναπόφευκτες.
Μετά την κρίση, ο άνθρωπος μπορεί να αναρωτιέται τι είδαν οι άλλοι, να φοβάται ότι θα τον κρίνουν ή θα τον θεωρήσουν αδύναμο, να νιώθει ότι κανείς δεν μπορεί πραγματικά να καταλάβει τι πέρασε. Μπορεί να δυσκολεύεται να το πει ακόμη και σε κοντινούς του ανθρώπους ή να διστάζει να ζητήσει βοήθεια, από φόβο ότι δεν θα τον πάρουν στα σοβαρά.
Ο Αμερικανός ψυχολόγος Steven Hayes έχει περιγράψει δημόσια πώς ένιωσε πανικό στη διάρκεια μιας σύσκεψης του πανεπιστημιακού τμήματός του, πόση ντροπή ένιωσε, και πώς ο φόβος μήπως ξανασυμβεί μεγάλωνε, μέχρι που δυσκολευόταν να σταθεί ακόμη και μπροστά σε μια πολύ μικρή τάξη.¹¹ Η ιστορία του Hayes δείχνει πόσο δύσκολη μπορεί να είναι μια τέτοια εμπειρία, ακόμη και για έναν άνθρωπο που γνωρίζει καλά το άγχος μέσα από τη δουλειά του. Η ντροπή που περιγράφει ο ίδιος είναι ένας ακόμη λόγος να αντιμετωπίζουμε όσους βιώνουν κρίσεις πανικού με κατανόηση.
Κρίση πανικού και διαταραχή πανικού
Η διαταραχή πανικού αφορά κάτι ευρύτερο από ένα μεμονωμένο επεισόδιο. Για τη διάγνωσή της εξετάζονται, μεταξύ άλλων, αν οι κρίσεις επαναλαμβάνονται και αν κάποιες έρχονται απρόσμενα, αν ο άνθρωπος ζει με επίμονη ανησυχία για επόμενα επεισόδια ή αλλάζει τη ζωή του για να τα αποφύγει, και πόσο όλο αυτό επηρεάζει την καθημερινότητά του.¹,²,³ Γι' αυτό μια κρίση πανικού, από μόνη της, δεν σημαίνει διαταραχή πανικού.
Τα δύο διεθνή διαγνωστικά συστήματα περιγράφουν τη διαταραχή πανικού με παρόμοιο τρόπο, με ορισμένες διαφορές στα κριτήριά τους.¹,² Η διάγνωση γίνεται από κατάλληλο επαγγελματία, ο οποίος συνεκτιμά τα διαγνωστικά κριτήρια, τα συμπτώματα, την πορεία τους και το πλαίσιο της ζωής του ανθρώπου. Αν κάποιος ανησυχεί για όσα έζησε, μπορεί να αναζητήσει βοήθεια ακόμη και μετά από ένα μεμονωμένο επεισόδιο.
Το προσωπικό νόημα και η στήριξη των άλλων
Δύο άνθρωποι μπορεί να βιώνουν παρόμοια σωματικά συμπτώματα και να φοβούνται διαφορετικά πράγματα εκείνη τη στιγμή. Το τι φοβήθηκε κάποιος, πώς το έζησε και τι συνέβαινε στη ζωή του αξίζει να ακουστεί με προσοχή, χωρίς βιαστικές υποθέσεις για την αιτία, είτε αυτές μιλούν για «κάποιο τραύμα», είτε για «τον χαρακτήρα του», είτε για «απλώς άγχος».
Με την ιατρική ασφάλεια πάντα σε πρώτη θέση, μένει και το ερώτημα πώς μπορούν να είναι υποστηρικτικοί με τον κατάλληλο τρόπο οι κοντινοί άνθρωποι του ατόμου που βιώνει κρίση πανικού. Οι άνθρωποι διαφέρουν πολύ στο τι νιώθουν ως στήριξη την ώρα μιας κρίσης. Κάποιος μπορεί να θέλει ένα χέρι στον ώμο, ενώ κάποιος άλλος να χρειάζεται λίγο χώρο γύρω του. Κι αν ένας άνθρωπος αποτραβηχτεί εκείνη τη στιγμή από μια χειρονομία φροντίδας, αυτό μπορεί να αφορά το τι αντέχει τότε και όχι το πόσο εκτιμά όσους βρίσκονται δίπλα του. Η Alison Sommer έχει περιγράψει πως, όταν βίωνε έντονο άγχος, προτιμούσε να έχει κάποιον ήρεμα δίπλα της και να της κάνουν ερωτήσεις αργότερα, αφού περνούσε η πιο δύσκολη στιγμή.¹² Θυμίζει όμως ότι το τι βοηθά έναν άνθρωπο μπορεί να συζητηθεί σε μια πιο ήρεμη στιγμή, με σεβασμό στην απάντησή του.
Πότε αξίζει να ζητήσεις βοήθεια
Αν οι κρίσεις επαναλαμβάνονται, αν ανησυχείς έντονα μήπως συμβούν ξανά, αν έχεις αρχίσει να περιορίζεις δραστηριότητες ή νιώθεις ότι επηρεάζεται η καθημερινότητά σου, αξίζει να ζητήσεις αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.³,⁴,⁵,¹³ Το ίδιο ισχύει και όταν έχει συμβεί μία μόνο κρίση, αλλά σε έχει ταράξει ή σε απασχολεί. Τα σωματικά συμπτώματα που είναι νέα ή δεν έχουν εξηγηθεί χρειάζονται και ιατρική εκτίμηση, καθώς η μία αξιολόγηση δεν αντικαθιστά την άλλη.
Αν οι κρίσεις αποτελούν μέρος μιας διαταραχής πανικού, υπάρχουν τεκμηριωμένες δυνατότητες αντιμετώπισης, που μπορούν να συζητηθούν εξατομικευμένα με ειδικό.³,⁵
Κλείνοντας
Όπου χρειάζεται, η ιατρική εκτίμηση βοηθά να διερευνηθούν τα σωματικά συμπτώματα. Παράλληλα, έχει σημασία να ακουστεί τι φοβήθηκε ο άνθρωπος την ώρα της κρίσης και τι τον δυσκολεύει στη συνέχεια. Ό,τι ένιωσε ήταν πραγματικό και αξίζει να το πάρει στα σοβαρά, όπως αξίζει να το πάρουν στα σοβαρά και οι γύρω του. Αν η εμπειρία εξακολουθεί να τον απασχολεί ή επηρεάζει την καθημερινότητά του, αξίζει να συζητήσει όσα βιώνει με έναν ειδικό.
Πηγές
American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787
World Health Organization. (2024). Clinical descriptions and diagnostic requirements for ICD-11 mental, behavioural and neurodevelopmental disorders (CDDR). https://www.who.int/publications/i/item/9789240077263
National Institute of Mental Health. (2025). Panic disorder: What you need to know. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/panic-disorder-when-fear-overwhelms
NHS. (2023). Panic disorder. https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/panic-disorder/
National Institute for Health and Care Excellence. (2020). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: Management (Clinical guideline CG113). https://www.nice.org.uk/guidance/cg113/chapter/Recommendations
NHS. (2026). Heart attack. https://www.nhs.uk/conditions/heart-attack/
General Secretariat for Civil Protection. (n.d.). 112: Frequently asked questions. https://civilprotection.gov.gr/en/112/faq-frequently-asked-questions
Εθνικό Κέντρο Άμεσης Βοήθειας. (χ.χ.). Οδηγίες σωστής χρήσης ΕΚΑΒ. https://www.ekab.gr/arch/arch_general/odigies-sostis-xrisis-ekab/
Aslam, S., Zortea, T. C., & Salkovskis, P. M. (2024). The cognitive theory of panic disorder: A systematic narrative review. Clinical Psychology Review, 113, 102483. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2024.102483
Taylor, S. (2000). Understanding and treating panic disorder: Cognitive-behavioural approaches. John Wiley & Sons.
Aiken, C. (Host). (2026, February 9). Wounded healers: Steve Hayes, from panic to ACT [Audio podcast episode]. In The Carlat Psychiatry Podcast. Carlat Publishing. https://www.thecarlatreport.com/blogs/2-the-carlat-psychiatry-podcast/post/5840-wounded-healers-steve-hayes-from-panic-to-act
The Open University. (n.d.). Exploring anxiety (Section 3.1: transcript of a TEDx talk by Alison Sommer). OpenLearn. https://www.open.edu/openlearn/science-maths-technology/exploring-anxiety/content-section-3.1
NHS. (2026). Anxiety, fear and panic. https://www.nhs.uk/mental-health/feelings-symptoms-behaviours/feelings-and-symptoms/anxiety-fear-panic/
Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική ή ψυχοσεξουαλική αξιολόγηση.
